काठमाडौं – सन् १९८७ मा जब रामानन्द सागरको टेलिशृङ्खला ‘रामायण’ प्रसारण हुन्थ्यो, तब भारत र नेपालका सडकहरू सुनसान हुन्थे। मानिसहरू चप्पल बाहिरै फुकालेर टेलिभिजनअगाडि बस्थे र पर्दामा देखिने राम-सीतालाई साक्षात् भगवान् ठानेर पूजा गर्थे। करिब चार दशकपछि, प्रविधि र सिनेमाको भाषा पूर्ण रूपमा बदलिएको छ।
यही बदलिँदो युगमा निर्देशक नितेश तिवारीले महर्षि वाल्मीकिको अमर महाकाव्यलाई ‘रामायण: पार्ट १’ (Ramayana: Part 1) (अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा Ramayana: Rise of a Legend) मार्फत पर्दामा उतारेका छन्। सन् २०२६ को तिहारको अवसर पारेर कात्तिक १९ (नोभेम्बर ५) मा विश्वभर प्रदर्शनमा आएको यो चलचित्रले भारतीय सिनेमालाई केवल मनोरञ्जनको माध्यमबाट माथि उठाएर विश्वस्तरीय ‘सिनेम्याटिक युनिभर्स’ को उचाइमा पुर्‍याएको छ।

कीर्तिमानी बजेट र बक्स अफिसमा सुनामी


ADVERTISEMENT

#


निर्माता नमित मल्होत्रा (प्राइम फोकसका संस्थापक) र दक्षिण भारतीय सुपरस्टार यशको ‘मन्स्टर माइन्ड क्रिएसन्स’ को संयुक्त लगानीमा बनेको यो चलचित्र भारतको इतिहासमै सबैभन्दा महँगो प्रोजेक्ट हो। दुवै भागको कुल निर्माण लागत करिब ४ हजार करोड भारतीय रुपैयाँ (करिब ६ हजार ४ सय करोड नेपाली रुपैयाँ) रहेको छ।
प्रदर्शनमा आएको पहिलो नौ दिनमै चलचित्रले विश्व बक्स अफिसमा १ हजार १ सय करोड भारुभन्दा बढी को व्यापार गरिसकेको छ। भारतबाहेक उत्तर अमेरिका, युरोप, मध्यपूर्व र नेपालमा समेत चलचित्रले ऐतिहासिक ओपनिङ पाएको छ। विश्वभर ५९ हजारभन्दा बढी पर्दामा एकैसाथ रिलिज भएको यो चलचित्र पानोरामिक ‘स्क्रिन-एक्स’ (ScreenX) र आइम्याक्स (IMAX) प्रविधिमा प्रदर्शन हुने पहिलो भारतीय चलचित्र बनेर नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ।

कथाको प्रस्तुति: केवल भक्ति होइन, भव्य नाटकीयता र मानवीय संवेदना


ADVERTISEMENT

#
#


विगतका ‘आदिपुरुष’ जस्ता चलचित्रहरूले भिएफएक्स र संवादका कारण आलोचना खेप्नुपरेको पाठबाट निर्देशक नितेश तिवारी (‘दंगल’ र ‘छिछोरे’ फेम) र पटकथाकार श्रीधर राघवनले गहिरो शिक्षा लिएको देखिन्छ।

करिब ३ घण्टा १५ मिनेट (१९५ मिनेट) लामो पहिलो भागमा वाल्मीकि रामायणका सुरुवाती तीन काण्ड— बालकाण्ड, अयोध्याकाण्ड र अरण्यकाण्ड लाई अत्यन्तै सन्तुलित ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ।

समानान्तर कथावाचन:

चलचित्रको सबैभन्दा सबल पक्ष भनेको श्रीराम र रावणको कथालाई समानान्तर रूपमा अगाडि बढाउनु हो। एकातिर अयोध्याका राजकुमार रामको मर्यादा, गुरुकुल शिक्षा, शिवधनुष भङ्ग, सीतासँगको विवाह र पितृआज्ञा पालना गर्दै १४ वर्षको वनवास गएको कथा छ भने अर्कोतिर लङ्कापति रावणको तपस्या, शक्ति आर्जन, अहङ्कार र साम्राज्य विस्तारको कथा देखाइएको छ।

भावुक मोड र क्लाइमेक्स:

कैकेयीको वरदान र दशरथको वियोगका दृश्यहरूले हलमा दर्शकलाई भावुक बनाउँछ। पञ्चवटीमा शूर्पणखाको अपमान, मारीचको स्वर्णमृग मायाजाल र अन्ततः रावणद्वारा माता सीताको हरण भएको अत्यन्तै तनावपूर्ण र नाटकीय मोडमा पुगेर पहिलो भाग समाप्त हुन्छ।

हलिउड र बलिउडको प्राविधिक महासङ्गम

‘रामायण: पार्ट १’ लाई प्राविधिक रूपमा हलिउडका ‘लर्ड अफ द रिङ्स’ र ‘ड्युन’ जस्ता चलचित्रहरूसँग तुलना गरिएको छ।

ओस्कार विजेता भिएफएक्स:

आठ पटक ओस्कार पुरस्कार जितिसकेको विश्वप्रसिद्ध भिएफएक्स कम्पनी ‘डिनेग’ (DNEG) ले चलचित्रको दृश्य प्रभाव तयार पारेको हो। प्राचीन अयोध्याको राजमहल, दण्डकारण्यको घना जङ्गल, पुष्पक विमान र स्वर्णनगरी लङ्काको निर्माण यति जीवन्त छ कि दर्शकलाई आफू त्रेतायुगमै पुगेको आभास हुन्छ।
सङ्गीतको ऐतिहासिक सहकार्य: भारतीय सङ्गीतका जादुगर ए.आर. रहमान र हलिउडका दिग्गज सङ्गीतकार हान्स जिमर (‘इन्टरस्टेलर’, ‘द लायन किङ’, ‘ड्युन’ फेम) ले पहिलो पटक सँगै काम गरेका छन्। भारतीय शास्त्रीय राग र हलिउडको सिम्फोनी अर्केस्ट्राको मिश्रणले चलचित्रको ब्याकग्राउन्ड स्कोरलाई अद्भुत बनाएको छ। हान्स जिमरको यो भारतीय सिनेमामा ऐतिहासिक डेब्यु हो।

भारतीय सिनेमाका दिग्गज कलाकारहरूको अभूतपूर्व संयोजन

निर्देशक नितेश तिवारीले पात्र छनोट (Casting) मा उत्तर र दक्षिण भारतको सीमालाई पूर्ण रूपमा मेटाइदिएका छन्:

रणबीर कपूर (श्रीराम र परशुराम):

रणबीरले आफ्नो करियरकै सबैभन्दा शान्त, सौम्य र गम्भीर अभिनय गरेका छन्। श्रीरामको मर्यादित चरित्रसँगै सीता स्वयंवरमा क्रोधित परशुराम को दोहोरो भूमिकामा पनि रणबीर आफैं देखिएका छन्, जसले दर्शकलाई चकित पारेको छ।

साई पल्लवी (माता सीता):

आफ्नो प्राकृतिक सौन्दर्य र जीवन्त अभिनयका लागि चिनिने दक्षिण भारतीय अभिनेत्री साई पल्लवीले हिन्दी सिनेमामा शानदार डेब्यु गरेकी छिन्। सीताको त्याग, साहस र करुणालाई उनले आँखाकै भाकाबाट व्यक्त गरेकी छिन्।

यश (लङ्कापति रावण):

‘केजीएफ’ पछि पर्दामा फर्किएका यशले रावणलाई केवल एक खलनायकको रूपमा मात्र नभई एक प्रकाण्ड विद्वान, शिवभक्त र अजेय योद्धाको रूपमा चित्रण गरेका छन्। उनको दमदार आवाज र शारीरिक हाउभाउ चलचित्रको मुख्य आकर्षण हो।
सनी देओल (भगवान हनुमान): चलचित्रको अन्तिम चरणमा (पोस्ट-क्रेडिट सिन) पवनपुत्र हनुमानका रूपमा सनी देओलको प्रवेश हुँदा हलमा ताली र सिठीको वर्षा हुन्छ। दोस्रो भागमा उनको मुख्य भूमिका रहने संकेत यसले दिएको छ।

रवि दुबे (लक्ष्मण): टेलिभिजनका चर्चित अभिनेता रवि दुबेले दाजु रामप्रति समर्पित र क्रोधी स्वभावका लक्ष्मणको भूमिकामा उत्कृष्ट न्याय गरेका छन्।

अरुण गोविल र अन्य दिग्गजहरू:

सन् १९८७ को रामायणमा श्रीराम बनेर अमर बनेका अरुण गोविल यसमा राजा दशरथको भूमिकामा छन्, जुन दर्शकका लागि निकै भावनात्मक अनुभव बनेको छ। यसका साथै लारा दत्ता (कैकेयी), इन्द्रा कृष्णन (कौशल्या), काजल अग्रवाल (मन्दोदरी), रकुल प्रीत सिंह (शूर्पणखा), विवेक ओबेरॉय (विद्युत्जिह्व), शीबा चड्ढा (मन्थरा) र अनुपम खेर (जटायुको आवाज) को अभिनय प्रशंसनीय छ।

समीक्षकको दृष्टि र आगामी बाटो (Part 2 कहिले?)

समीक्षकहरूले चलचित्रको भव्यता, छायाङ्कन र कलाकारको अभिनयको खुलेर प्रशंसा गरेका छन्। यद्यपि, केही समीक्षकहरूले १९५ मिनेटको लम्बाइका कारण मध्यान्तरअघिको केही भाग अलि सुस्त महसुस हुने उल्लेख गरेका छन्। तर, समग्रमा यसलाई भारतीय पौराणिक कथावाचनको ‘नयाँ मानक’ मानिएको छ।
चलचित्रको अन्त्यसँगै निर्माण पक्षले दोस्रो भागको प्रदर्शन मितिबारे महत्त्वपूर्ण घोषणा गरेको छ। सुरुमा सन् २०२७ को तिहारमा प्रदर्शन गर्ने भनिएको ‘रामायण: पार्ट २’ अब एक वर्ष पछि सरेर सन् २०२८ को तिहार मा विश्वभर रिलिज हुनेछ।
निर्माता नमित मल्होत्राका अनुसार दोस्रो भागमा किष्किन्धा काण्ड, सुन्दरकाण्ड र लङ्का युद्धका विशाल दृश्यहरू हुनेछन्। वानर सेना, समुद्रमा रामसेतु निर्माण, कुम्भकर्ण र मेघनादसँगको युद्ध तथा राम-रावण महासङ्ग्रामका लागि विश्वकै जटिलतम मोसन-क्याप्चर र भिएफएक्स प्रविधि प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नगर्न थप समय लिइएको निर्माण पक्षले स्पष्ट पारेको छ।

एक नजरमा ‘रामायण: पार्ट १’
शीर्षक विस्तृत विवरण
चलचित्रको नाम रामायण: पार्ट १ (अन्तर्राष्ट्रिय नाम: Ramayana: Rise of a Legend)
निर्देशक नितेश तिवारी
पटकथा लेखन श्रीधर राघवन, नितेश तिवारी
निर्माता नमित मल्होत्रा (प्राइम फोकस), यश (मन्स्टर माइन्ड क्रिएसन्स)
प्रदर्शन मिति ५ नोभेम्बर २०२६ (कात्तिक १९, २०८३ – तिहार)
कुल बजेट करिब ४,००० करोड भारु (पार्ट १ र २ संयुक्त)
बक्स अफिस कलेक्सन १,१०० करोड भारुभन्दा बढी (प्रदर्शनको ९ दिनसम्म)
चलचित्रको अवधि १९५ मिनेट (३ घण्टा १५ मिनेट)
सङ्गीतकार ए.आर. रहमान र हान्स जिमर
भिएफएक्स (VFX) डिनेग (DNEG – ओस्कार विजेता स्टुडियो)
प्रदर्शन प्रविधि 2D, 3D, IMAX 3D, 4DX र ScreenX (५९,०००+ पर्दामा)
मुख्य कलाकारहरू रणबीर कपूर, साई पल्लवी, यश, सनी देओल, रवि दुबे, अरुण गोविल, लारा दत्ता, काजल अग्रवाल
दोस्रो भाग (Part 2) सन् २०२८ को तिहारमा प्रदर्शन हुने