काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन नेतृत्व चयनको महत्वपूर्ण चरणमा प्रवेश गरिरहेका बेला महामन्त्री पदका लागि उम्मेदवारी दिने नेताहरूको दौड तीव्र बनेको छ । यही दौडमा चिकित्सा क्षेत्रदेखि राजनीतिसम्म आफ्नो अलग पहिचान बनाएका डा. सुनिलकुमार शर्मा पनि अगाडि देखिएका छन् ।
कांग्रेसका प्रभावशाली नेता तथा स्वास्थ्य व्यवसायी शर्माले मंगलबार राजधानीको राष्ट्रिय सभागृहस्थित मनोनयन दर्ता स्थलमा पुगेर खुला समूहबाट महामन्त्री पदमा उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन् । शर्माको उम्मेदवारी केवल एउटा राजनीतिक पदका लागि गरिएको प्रतिस्पर्धाका रूपमा मात्र हेरिएको छैन। स्वास्थ्य क्षेत्रमा चिकित्सक तथा समाजसेवीका रूपमा बनाएको पहिचान, लामो राजनीतिक सक्रियता, जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएको उनको कार्यशैली र पछिल्लो समय कांग्रेसभित्र देखिएको पुस्तान्तरण तथा पुनर्संरचनाको बहससँग पनि उनको उम्मेदवारीलाई जोडेर हेर्न थालिएको छ । उनको राजनीतिक दाबी स्पष्ट छ—‘कांग्रेसलाई जनतासँग जोड्ने, कांग्रेस बनाउने र कांग्रेस बनिसकेपछि देश बनाउने।’ यही नारालाई राजनीतिक यात्राको आधार बनाउँदै शर्मा महामन्त्रीको दौडमा छन् ।
राजनीतिमा २०५४ सालदेखि सक्रिय
वि.सं. २०३४ पुस २२ गते झापाको मधुमल्ला (दुम्से) मा जन्मिएका शर्माको राजनीतिक यात्रा लामो छ। उनका बुवा लेखनाथ (लोकनाथ) न्यौपाने र आमा होमादेवी न्यौपाने हुन् । उनको स्थायी बसोबास मोरङको बेलबारीमा रहेको छ चिकित्साशास्त्रमा एमबीबीएस गरेका शर्मा २०५४ सालदेखि नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा सक्रिय रहेको बताउँछन् । कांग्रेसको १३औँ महाधिवेशनदेखि महासमिति सदस्यका रूपमा निर्वाचित हुँदै पार्टीको सांगठनिक संरचनाभित्र आफ्नो स्थान बनाएका शर्मा पछिल्लो समय कांग्रेसमा प्रभावशाली नेताका रूपमा स्थापित भएका छन् । उनको राजनीतिक पहिचानसँगै स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक क्षेत्रमा गरेको कामले पनि उनलाई पार्टीको परम्परागत नेताभन्दा केही फरक व्यक्तित्वका रूपमा उभ्याएको छ ।
तीन पटक चुनावी मैदान, एकपटक संसद्को यात्रा
शर्माको राजनीतिक जीवनमा निर्वाचनका अनुभव पनि उतारचढावपूर्ण छन् । २०७४ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उनी नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट मोरङ–३ बाट उम्मेदवार बने। तर एमालेका भानुभक्त ढकालसँग पराजित भए । पराजयपछि पनि उनले आफ्नो राजनीतिक सक्रियता कम गरेनन् । २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा त्यही क्षेत्रबाट पुनः प्रतिस्पर्धा गर्दै उनी निर्वाचित भए। उक्त निर्वाचनमा उनले ४८ हजार ६३१ मत प्राप्त गरेका थिए । निर्वाचन जितेसँगै शर्मा संघीय संसद्मा पुगे र संसद्मा कांग्रेसको प्रतिनिधिका रूपमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गरे ।
तर राजनीतिको यात्रा सधैँ उकालो मात्र हुँदैन । २०८२ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा मोरङ–३ बाट पुनः प्रतिस्पर्धा गर्दा उनी पराजित भए । शर्माले २४ हजार ३५४ मत प्राप्त गर्दा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका गणेश कार्की ३६ हजार ९२४ मतसहित निर्वाचित भए ।यसरी तीनवटा निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गरेका शर्माले एकपटक जित र दुईपटक हारको अनुभव बटुलेका छन् । तर पछिल्लो निर्वाचनको परिणामले उनको राजनीतिक सक्रियतामा भने ब्रेक लगाएन । बरु पार्टीको आन्तरिक नेतृत्वमा आफ्नो भूमिका खोज्दै उनी महामन्त्रीको प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका छन् ।
‘कांग्रेसलाई जनतासँग जोड्नुपर्छ’
शर्माको महामन्त्री पदको उम्मेदवारीको मुख्य आधार नै कांग्रेस र आम नागरिकबीचको दूरी घटाउने भन्ने दाबी हो । बदलिँदो राजनीतिक परिस्थिति, नयाँ पुस्ताको अपेक्षा, सामाजिक सञ्जालबाट तीव्र रूपमा बदलिँदो जनमत र परम्परागत दलप्रतिको बढ्दो असन्तुष्टिको अवस्थामा कांग्रेसले आफ्नो कार्यशैली परिवर्तन गर्नुपर्ने उनको धारणा छ । उनका अनुसार कांग्रेस केवल निर्वाचनका बेला मत माग्ने पार्टी नभई नागरिकका दैनिक समस्या, दुःख र आवश्यकतासँग निरन्तर जोडिन सक्नुपर्छ । दूरदराजका नागरिकदेखि शहरका नयाँ पुस्तासम्म कांग्रेसलाई जोड्ने, सामान्य नागरिकका समस्या र आवश्यकतालाई राजनीतिको केन्द्रमा राख्ने तथा संगठनलाई जनमुखी बनाउने उनको प्रतिबद्धता छ । यही कारण उनले महामन्त्रीको जिम्मेवारीलाई केवल संगठन सञ्चालन गर्ने पदका रूपमा नभई कांग्रेसको पुनर्निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।
स्वास्थ्य सेवाबाट बनाएको अलग पहिचान
राजनीतिभन्दा बाहिर शर्माको अर्को महत्वपूर्ण परिचय हो—चिकित्सक तथा स्वास्थ्य सेवाका क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तित्व । विराटनगरस्थित नोबेल मेडिकल कलेज तथा काठमाडौं मेडिकल कलेजसँग जोडिएर उनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्दै आएका छन् । आर्थिक रूपमा कमजोर तथा उपचारबाट वञ्चित नागरिकलाई सहुलियत र निःशुल्क उपचार उपलब्ध गराउने अभियानसँग उनको नाम जोडिँदै आएको छ । राजनीतिमा सक्रिय हुँदाहुँदै पनि स्वास्थ्य तथा सामाजिक सेवामा निरन्तर संलग्न रहनुले उनको सार्वजनिक पहिचानलाई फराकिलो बनाएको छ । यसै कारण उनका समर्थकहरूले उनलाई केवल कांग्रेस नेता नभई स्वास्थ्य सेवामार्फत आम नागरिकसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाएका समाजसेवी चिकित्सकका रूपमा चित्रित गर्ने गरेका छन् । स्वास्थ्य क्षेत्रमा उनको भूमिकालाई कतिपयले भावनात्मक रूपमा ‘स्वास्थ्यका भगवान’को उपमा दिएरसमेत चर्चा गर्ने गरेका छन् । यद्यपि यस्तो उपमा औपचारिक पदवीभन्दा बढी उनले उपचार र सामाजिक सेवामार्फत बनाएको जनविश्वासको प्रतीकका रूपमा बुझ्न सकिन्छ ।
स्वास्थ्यबाट राजनीतितर्फ—‘सेवा’को एउटै सूत्र
शर्माको राजनीतिक भाष्यमा स्वास्थ्य सेवा र राजनीति दुई अलग विषय होइनन् । स्वास्थ्य सेवामा काम गर्दा नागरिकका वास्तविक समस्या नजिकबाट देखेको अनुभवलाई उनले राजनीतिक यात्रामा पनि प्रयोग गर्न चाहेको देखिन्छ । उपचार नपाएर पीडित नागरिक, आर्थिक अभावका कारण अस्पताल पुग्न नसक्ने परिवार, रोजगारी र शिक्षा खोजिरहेका युवा तथा राज्यको सेवा सुविधाबाट अझै टाढा रहेका ग्रामीण नागरिकको समस्या राजनीतिले सम्बोधन गर्नुपर्ने उनको धारणा छ । त्यसैले उनी कांग्रेसलाई केवल राजनीतिक संगठन नभई नागरिकको दुःखमा साथ दिने सामाजिक–राजनीतिक शक्तिका रूपमा पुनःस्थापित गर्नुपर्ने पक्षमा देखिन्छन् ।
लोकतन्त्रको आन्दोलनदेखि महामन्त्रीको दौडसम्म
शर्माले आफ्नो राजनीतिक यात्रामा लोकतन्त्र पुनःस्थापनाका लागि नेपालभित्र मात्र नभई भारत र अमेरिकासम्म पुगेर विभिन्न तहमा राजनीतिक गतिविधि तथा ‘लबिङ’ गरेको अनुभवसमेत सुनाउँदै आएका छन् । उनका लागि कांग्रेसको राजनीति केवल चुनाव जित्ने रणनीति नभई लोकतान्त्रिक मूल्य, संस्थागत विकास र नागरिक अधिकारसँग जोडिएको विषय हो । त्यही पृष्ठभूमिलाई आधार बनाउँदै उनी अहिले पार्टीको महामन्त्री पदमा आफ्नो दाबी प्रस्तुत गरिरहेका छन् ।
महामन्त्री पद कांग्रेसको सांगठनिक र राजनीतिक दिशानिर्देशनमा महत्वपूर्ण मानिन्छ । त्यसैले यो पदमा पुग्ने व्यक्तिले संगठन विस्तार, नीति निर्माण, जनसम्पर्क, निर्वाचन रणनीति र नयाँ पुस्तालाई पार्टीमा जोड्ने विषयमा प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने हुन्छ । शर्माको उम्मेदवारीको परीक्षण पनि यिनै विषयमा हुनेछ ।
चुनाव हारेपछि पनि नरोकिने राजनीतिक महत्वाकांक्षा
राजनीतिमा निर्वाचन परिणाम नै अन्तिम सत्य होइन भन्ने उदाहरणका रूपमा पनि शर्माको पछिल्लो यात्रा देखिन्छ । २०७९ मा भारी मतसहित संसद् प्रवेश गरेका शर्मा २०८२ मा आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा पराजित भए । तर त्यसपछि राजनीतिबाट पछाडि हट्नुको सट्टा उनले पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वमा आफ्नो दाबी प्रस्तुत गरेका छन् । यसले उनको राजनीतिक महत्वाकांक्षा र संगठनभित्रको सक्रियतालाई स्पष्ट पार्छ। निर्वाचन क्षेत्रको हारलाई व्यक्तिगत राजनीतिक अवसानका रूपमा नलिई पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वमा नयाँ भूमिका खोज्नु उनको राजनीतिक यात्राको अर्को अध्याय बनेको छ ।
महामन्त्रीको दौडमा कडा प्रतिस्पर्धा
कांग्रेस महामन्त्री पदका लागि शर्मा एक्ला दाबेदार भने होइनन् । उनीसँगै प्रदीप पौडेल, गुरुराज घिमिरे, उदयशमशेर राणा, अमरसिंह पुन, नैनसिंह महर, शंकर तिवारी र डा. सन्तोष उपाध्यायलगायत नेताहरू प्रतिस्पर्धामा छन् ।
यी सबै उम्मेदवारका आ–आफ्ना राजनीतिक पृष्ठभूमि, संगठनात्मक अनुभव र समर्थक समूह छन् । यस्तो अवस्थामा महामन्त्रीको चुनाव व्यक्तिगत लोकप्रियताभन्दा पनि महाधिवेशन प्रतिनिधिसँगको सम्बन्ध, संगठनभित्रको प्रभाव, राजनीतिक एजेन्डा र नेतृत्वप्रतिको विश्वासमा निर्भर हुनेछ । शर्माका लागि भने स्वास्थ्य क्षेत्रबाट बनाएको सामाजिक पहिचानलाई पार्टी संगठनसँग जोड्नु प्रमुख चुनौती हुनेछ ।
कांग्रेसको ‘उपचार’ गर्ने दाबी
कांग्रेस यतिबेला परम्परागत जनाधार जोगाउँदै नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्ने चुनौतीमा छ । बदलिँदो राजनीतिक प्रतिस्पर्धा, वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको उदय र नागरिकमा देखिएको निराशाबीच कांग्रेसले आफ्नो संगठन र राजनीतिक शैलीमा परिवर्तन गर्नुपर्ने आवाज पार्टीभित्रै उठिरहेको छ । यही परिवेशमा शर्माले आफ्नो उम्मेदवारीलाई कांग्रेसको ‘उपचार’ गर्ने अभियानसँग जोडेर प्रस्तुत गरेका छन् ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा बिरामीको उपचार गर्ने चिकित्सकका रूपमा लामो समय काम गरेका शर्मा अब राजनीतिक दलभित्र देखिएका कमजोरी, संगठनात्मक सुस्तता र जनतासँगको दूरीलाई ‘उपचार’ गर्ने दाबीका साथ महामन्त्रीको दौडमा छन् । उनको चुनौती भनेको यही दाबीलाई व्यवहारमा प्रमाणित गर्नु हो ।
अब महाधिवेशन प्रतिनिधिको फैसला
सुनिल शर्माको राजनीतिक यात्रामा स्वास्थ्य सेवा, सामाजिक काम, कांग्रेसको लामो सक्रियता, संसदीय अनुभव, निर्वाचनको जित–हार र अब केन्द्रीय नेतृत्वको महत्वाकांक्षा—यी सबै पक्ष एकै ठाउँमा जोडिएका छन् । उनको उम्मेदवारीले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—के स्वास्थ्य र सामाजिक सेवामार्फत बनाएको जनसम्पर्कलाई उनले कांग्रेसको संगठनात्मक शक्तिमा रूपान्तरण गर्न सक्लान् ?
महामन्त्रीको चुनावले यसको जवाफ दिनेछ ।
शर्माका लागि यो केवल एउटा पदको चुनाव होइन । निर्वाचनमा पराजयपछि पुनः राजनीतिक केन्द्रमा फर्किने प्रयास, लामो समयदेखि सक्रिय पार्टी राजनीतिलाई नयाँ भूमिकामा रूपान्तरण गर्ने अवसर र आफूले स्वास्थ्य सेवामा अपनाउँदै आएको ‘उपचार र सेवा’को अवधारणालाई राजनीतिको केन्द्रमा लैजाने परीक्षा पनि हो ।
उनको आफ्नै शब्दमा—
‘कांग्रेसलाई जनतासँग जोड्ने, कांग्रेस बनाउने र कांग्रेस बनिसकेपछि देश बनाउने ।’ अब यो नाराले महाधिवेशन प्रतिनिधिको मत कति आकर्षित गर्छ र ‘स्वास्थ्यका डाक्टर’का रूपमा परिचित सुनिल शर्मा कांग्रेसको ‘उपचार’ गर्ने महामन्त्री बन्न सफल हुन्छन् कि हुँदैनन्—त्यसको फैसला १५औँ महाधिवेशनले गर्नेछ ।
