काठमाडौं – नेपाल र भारतबीचको ऐतिहासिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने उद्देश्यसहित जनकपुर–अयोध्या रेलसेवा आगामी नोभेम्बर २३ (मंसिर ७) देखि सञ्चालनमा आउने भएको छ।
भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले नयाँ दिल्लीमा संयुक्त रूपमा रेलसेवाको उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। प्रधानमन्त्री शाहको भारतको राजकीय भ्रमणका क्रममा उद्घाटन हुन लागेको यो रेलसेवालाई नेपाल–भारत द्विपक्षीय सम्बन्ध र सीमापार यातायात सम्पर्क विस्तारको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
करिब ६०४ किलोमिटर दूरीको जनकपुर–अयोध्या रेलमार्गले दुई देशका महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक सहरलाई जोड्नेछ। यसबाट धार्मिक पर्यटन, व्यापार, स्थानीय रोजगारी तथा दुई देशका नागरिकबीचको आवतजावतमा सहजता आउने अपेक्षा गरिएको छ।
भारत सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा विकसित नेपालको रेल पूर्वाधारलाई थप विस्तार गर्ने प्रयासस्वरूप यो सेवा सञ्चालनमा आउन लागेको हो। विशेषगरी नेपाली भूभागभित्र पर्ने २८ किलोमिटर रेलमार्ग भारत सरकारको शतप्रतिशत अनुदान सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। उक्त सहयोग ऋण नभई फिर्ता गर्नुनपर्ने अनुदानका रूपमा उपलब्ध गराइएको हो।
नेपालको रेल पूर्वाधार विकासमा भारतले यसअघि पनि सहयोग गर्दै आएको छ। जयनगर–बिजलपुरा–बर्दिबास तथा जोगबनी–विराटनगर ब्रोडगेज रेलमार्ग निर्माणमा भारतले अनुदान सहयोग उपलब्ध गराइरहेको छ। जयनगर–कुर्था रेलमार्गको सन् २०२२ अप्रिलमा उद्घाटन गरिएको थियो भने सोही वर्ष जुलाईमा बिजलपुरासम्म विस्तार गरिएको थियो।
यसैबीच प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणका क्रममा नेपाली भूभागमा पर्ने २८ किलोमिटर रेलमार्गको विद्युतीकरणका लागि थप अनुदान सहयोग माग गर्ने तयारीसमेत रहेको छ।
भारतीय रेल्वेको १८ डिब्बे रेल सञ्चालन हुने
जनकपुर–अयोध्या रेलसेवा सञ्चालनका लागि भारत सरकारले १८ डिब्बे भारतीय रेल उपलब्ध गराउने भएको छ। रेलको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी भारतीय रेल्वेले नै सम्हाल्नेछ।
नेपालसँग लामो दूरीको सीमापार रेल सञ्चालनका लागि आवश्यक रेल तथा प्राविधिक क्षमताको सीमितता रहेको अवस्थामा भारतको यो सहयोग महत्वपूर्ण हुने अपेक्षा गरिएको छ।
करिब ६०४ किलोमिटर दूरीको यात्रा लगभग १९ घण्टामा पूरा हुने अनुमान गरिएको छ। रेलमा एसी टु टियर, एसी थ्री टियर र स्लीपर गरी विभिन्न श्रेणीका सुविधा उपलब्ध हुनेछन्। एकैपटक करिब १ हजार १०० यात्रुले यात्रा गर्न सक्नेछन्।
सीमापार यात्रालाई सहज बनाउन अध्यागमन तथा भन्सारसम्बन्धी आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेपछि यात्रुले सीमामा रेल परिवर्तन गर्नुपर्ने छैन। एउटै रेलबाट गन्तव्यसम्म पुग्न सकिने व्यवस्थाले यात्रुको समय बचत हुनुका साथै यात्रा थप सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
जनकपुर र अयोध्याबीच धार्मिक पर्यटनको नयाँ सम्भावना
जनकपुरधामलाई माता सीताको जन्मभूमि र भारतको अयोध्यालाई भगवान् श्रीरामको जन्मभूमिका रूपमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले विशेष धार्मिक महत्त्वका साथ लिने गरेका छन्।
रामायणसँग जोडिएका यी दुई ऐतिहासिक तथा धार्मिक सहरबीच रेलसेवा सञ्चालन भएपछि धार्मिक पर्यटक तथा तीर्थयात्रीलाई आवतजावत गर्न सहज हुनेछ। यसअघि विभिन्न यातायातका साधन परिवर्तन गर्दै लामो र खर्चिलो यात्रा गर्नुपर्ने अवस्थाको अन्त्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका तथा परिवारसहित तीर्थयात्रामा जाने यात्रुहरूका लागि यो सेवा उपयोगी हुने विश्वास गरिएको छ।
रेलसेवा सञ्चालनसँगै जनकपुर, अयोध्या तथा आसपासका क्षेत्रमा होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, ट्राभल एजेन्सी, स्थानीय व्यापार तथा हस्तकलासम्बन्धी व्यवसायमा नयाँ अवसर सिर्जना हुने अपेक्षा गरिएको छ।
मधेश प्रदेशसहित सीमावर्ती क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि बढाउन पनि रेलसेवाले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्नेछ। धार्मिक पर्यटनसँगै विद्यार्थी, व्यवसायी, व्यापारी, श्रमिक तथा पारिवारिक भेटघाटका लागि यात्रा गर्ने नागरिकले समेत यसको लाभ लिन सक्नेछन्।
रामायण पर्यटन सर्किट र क्षेत्रीय सम्पर्क विस्तारमा सहयोग
जनकपुर–अयोध्या रेलसेवालाई नेपाल र भारतबीचको रामायण पर्यटन सर्किट विकास गर्ने महत्वपूर्ण आधारका रूपमा समेत हेरिएको छ।
दुवै देशका पर्यटन निकाय, स्थानीय सरकार तथा निजी क्षेत्रबीच समन्वय हुन सके संयुक्त धार्मिक पर्यटन प्याकेज, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा ऐतिहासिक सम्पदाको प्रचारप्रसारलाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिनेछ।
यसले नेपाल र भारतलाई एकअर्काका पूरक धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यस्तै, यो रेलसेवाले भविष्यमा थप सीमापार रेलमार्ग विस्तारका लागि प्राविधिक तथा संस्थागत आधार तयार गर्ने विश्वास गरिएको छ। विशेषगरी प्रस्तावित रक्सौल–काठमाडौं ब्रोडगेज रेलमार्गलाई नेपालको दीर्घकालीन यातायात सम्पर्क विस्तारको महत्वपूर्ण योजनाका रूपमा लिइएको छ।
नेपाल र भारतबीचको रेल, सडक तथा अन्य पूर्वाधार सम्पर्क विस्तारले व्यापार, पर्यटन र क्षेत्रीय आर्थिक सहकार्यलाई थप गति दिन सक्नेछ।
भारतको ‘नेबरहुड फर्स्ट’ नीतिअन्तर्गत अघि बढाइएको यो परियोजनाले दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धलाई पूर्वाधार विकास र नागरिकस्तरको सहकार्यसँग जोड्ने विश्वास गरिएको छ।
जनकपुर र अयोध्यालाई जोड्ने रेलसेवा केवल यातायातको नयाँ माध्यम मात्र नभई दुई देशबीचको ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई आधुनिक पूर्वाधारमार्फत थप सुदृढ बनाउने महत्वपूर्ण पहलका रूपमा स्थापित हुने अपेक्षा गरिएको छ।


























