बीबीसी – आज जापानका धेरै युवतीहरूका लागि, देशको पहिलो महिला नेताको रूपमा सत्ताको नेतृत्व लिइरहेकी साने ताकाचीको छवि शक्तिशाली र रचनात्मक छ।
ADVERTISEMENT
यसको अर्थ लामो समयदेखि पुरुषहरूको प्रभुत्वमा रहेको पितृसत्तात्मक समाज र राजनीतिक प्रणाली अब महिलाद्वारा नेतृत्व गरिएको छ। तर बाह्य रूपमा प्रगतिशील क्षणको कुरा गरिए पनि, केही महिलाहरूले उनलाई परिवर्तनको पक्षपातीका रूपमा देख्दैनन्।
ADVERTISEMENT
“जापान बाहिरका मानिसहरूले समाचारप्रति कस्तो प्रतिक्रिया दिएका छन् भनेर हेर्नु धेरै रोचक थियो।” २१ वर्षीया आयदा ओगुरा भन्छिन्, “सबैजना भन्छन्, ‘वाह, उनी जापानी इतिहासमा पहिलो महिला प्रधानमन्त्री हुन् र यो जापानमा महिला सशक्तिकरण र लैङ्गिक समानताको लागि एक ठूलो अवसर हुनेछ ।”
“मलाई लाग्छ कि यो एकदमै सरल व्याख्या हो।” यसको सट्टा, ओगुराले ताकाचीको “राजनीतिक विश्वास र उनी केको लागि उभिएकी छिन्” लाई औंल्याउँछिन् ।ओगुराले थपिन्, “उनी पितृसत्तात्मक प्रणालीलाई निरन्तरता दिन्छिन्।”
बेलायतकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरको ठूली प्रशंसक हुन्, र उनी सधैँ आफ्नो देशको ‘आइरन लेडी’ बन्न चाहन्थिन्। र थ्याचरजस्तै, ताकाइची पनि एक कट्टर रूढिवादी हुन्।
पर्यवेक्षकहरू भन्छन् कि उनको नेतृत्व सत्तारूढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी (एलडीपी)को एउटा चलाखीपूर्ण चाल हो जसले हालसालै जापानका अति(दक्षिणपन्थी दलहरूतिर आकर्षित भएको अझ रूढिवादी आधारलाई आकर्षित गर्न सकोस्।
ताकाइची समलैङ्गिक विवाहको विरोध गर्छिन् र लामो समयदेखि विवाहित जोडीहरूलाई फरक थर राख्न दिने कानुनको विपक्षमा उभिएकी छन्, जसले धेरै महिलाहरूलाई उनीहरूको माइतीको थर कायम राख्नबाट रोक्छ।
उनी शाही परिवारमा महिलाहरूलाई उत्तराधिकारको लाइनमा राख्ने कुराको पनि विपक्षमा छिन्।
यद्यपि, उनले आफ्नो अभियानको क्रममा आफ्ना केही सन्देशहरूलाई केही हदसम्म नरम पारेकी थिइन्—जस्तै कर्मचारीहरूलाई बाल हेरचाह सुविधा प्रदान गर्ने कम्पनीहरूलाई कर छुट दिने पक्षमा रहेको बताउँदै, र परिवारहरूले बाल हेरचाहमा खर्च गर्दा सम्भावित कर छूटको कुरा गरेकी थिइन्।
तर, वर्षौंदेखि उनले समाज र परिवारमा महिलाहरूको लागि अझ परम्परागत भूमिकाको विचारलाई समर्थन गर्दै आएकी छन्। महिला मुद्दाहरूको सन्दर्भमा, ताकाइची लैङ्गिक मामिलामा उनको देशको कम प्रभावशाली रेकर्डसँग मेल खाने विचारहरू राख्छिन्।
जापानी महिलाहरू विश्वका उत्कृष्ट शिक्षित र उच्चतम योग्य मानिसहरूमध्ये पर्छन्, तर पनि उनीहरूले एउटा रूढिवादी समाजका अपेक्षाहरूसँग सङ्घर्ष गरिरहनुपरेको छ जसले अझै पनि उनीहरूलाई परम्परागत भूमिकाहरूमा धकेल्छ।
लैङ्गिक असमानतामा जापानको अवस्था
वर्ल्ड इकोनोमिक फोरमको २०२५ लैङ्गिक अन्तर सूचकाङ्क (Gender Gap Index) अनुसार, जापान १४८ देशहरूमध्ये ११औँ स्थानमा रह्यो, जसमा राजनीति क्षेत्रमा महिलाहरूको प्रतिनिधित्व उल्लेखनीय रूपमा कम छ।
नेतृत्वका पदहरूमा परम्परागत रूपमा पुरुषहरूको वर्चस्व रहँदै आएको छ र जापानले महिला सांसद तथा व्यावसायिक नेतृत्वको सङ्ख्या बढाउन सङ्घर्ष गरिरहेको छ।
विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र भएको जापान जी–७ देशहरूमध्ये आफ्नो राष्ट्रिय संसद्मा महिलाहरूको हिस्साको हिसाबले सबैभन्दा पुछारमा छ। विशेषगरी, जापानमा करिब १५.७% मात्रै महिला सांसद छन्, जुन जी–७ मध्ये सबैभन्दा कम आँकडा हो।
महिलाहरूको प्रजनन स्वास्थ्यको विषयमा पनि जापान सुस्त छ: यसै हप्ता मात्रै “मर्निङ आफ्टर” पिल—एक किसिमको आकस्मिक गर्भनिरोधक जुन ९० भन्दा बढी देशहरूमा बिना प्रिस्क्रिप्सन उपलब्ध छ—अन्ततः जापानमा बिना प्रिस्क्रिप्सन प्रयोगका लागि स्वीकृत भएको घोषणा गरिएको थियो।
जापानी महिलाहरू विश्वका उत्कृष्ट शिक्षित र उच्चतम योग्य मानिसहरूमध्ये पर्छन्, तर पनि उनीहरूले एउटा रूढिवादी समाजका अपेक्षाहरूसँग सङ्घर्ष गरिरहनुपरेको छ जसले अझै पनि उनीहरूलाई परम्परागत भूमिकाहरूमा धकेल्छ।
वर्ल्ड इकोनोमिक फोरमको २०२५ लैङ्गिक अन्तर सूचकाङ्क अनुसार, जापान १४८ देशहरूमध्ये ११औँ स्थानमा रह्यो, जसमा राजनीति क्षेत्रमा महिलाहरूको प्रतिनिधित्व उल्लेखनीय रूपमा कम छ।
नेतृत्वका पदहरूमा परम्परागत रूपमा पुरुषहरूको वर्चस्व रहँदै आएको छ र जापानले महिला सांसद तथा व्यावसायिक नेतृत्वको सङ्ख्या बढाउन सङ्घर्ष गरिरहेको छ।
विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र भएको जापान G7 देशहरूमध्ये आफ्नो राष्ट्रिय संसद्मा महिलाहरूको हिस्साको हिसाबले सबैभन्दा पुछारमा छ। विशेषगरी, जापानमा करिब १५.७% मात्रै महिला सांसद छन्, जुन G7 मध्ये सबैभन्दा कम आँकडा हो।
महिलाहरूको प्रजनन स्वास्थ्यको विषयमा पनि जापान सुस्त छ: यसै हप्ता मात्रै “मर्निङ आफ्टर” पिल—एक किसिमको आकस्मिक गर्भनिरोधक जुन ९० भन्दा बढी देशहरूमा बिना प्रिस्क्रिप्सन उपलब्ध छ—अन्ततः जापानमा बिना प्रिस्क्रिप्सन प्रयोगका लागि स्वीकृत भएको घोषणा गरिएको थियो।
ताकाइचीको उदयलाई हेर्ने दृष्टिकोण
यति हुँदाहुँदै पनि, केही मानिसहरू ताकाइचीको सत्तामा उदयलाई महत्त्वपूर्ण क्षणको रूपमा हेर्छन्, जसले महिलाहरूले आफ्नो सम्भावनालाई हेर्ने तरिका बदल्न सक्छ।
सन् २०१२ मा देशकै सबैभन्दा कान्छी महिला मेयर बनेकी नाओमी कोशीले जापानको क्योटो समाचार एजेन्सीसँग कुरा गर्दै भनिन्, “ताकाइची प्रधानमन्त्री बन्नुको ठूलो महत्त्व छ, जसले समाजमा व्यापक प्रभाव पार्नेछ।”
कोशीले तर्क गरिन् कि जापानमा महिला प्रधानमन्त्री हुनुले महिला र केटीहरूका लागि “मनोवैज्ञानिक अवरोधहरू कम” गर्नेछ, जसले उनीहरूलाई लैङ्गिक रूढिवादी धारणा र अपेक्षाहरू बाँकी रहे तापनि कम्पनी र समाजमा नेताको रूपमा “चर्चित हुन” सामान्य कुरा हो भन्ने महसुस गर्न मद्दत गर्नेछ।
तर, अड्री हिल-उकावा (२०) ले औँल्याइन् कि जापानमा पहिलो महिला नेता हुनु उल्लेखनीय भए पनि, उनी त्यो पदमा पुग्न ३० वर्षभन्दा बढी समय लाग्यो भन्ने कुरा याद गर्नुपर्छ।
उनी थप्छिन्, “ताकाइची खासै परम्परागत मान्यताविरुद्ध गइरहेकी छैनन्। उनले पनि पुरुषहरूले भन्ने जस्तै कुरा भनिरहेकी छिन्।”
हिल-उकावा थप्छिन् कि ताकाइची महिला भएकै कारणले मात्र उनलाई अत्यधिक सम्मान दिनु हुँदैन। “हामीले उनका नीतिहरूको बारेमा कुरा गरिरहेका छौँ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्नुपर्छ। हामीले उनलाई अरू सबैलाई जस्तै समान रूपमा आलोचना गर्न सक्नुपर्छ।”
ताकाइचीलाई पितृसत्ताको समर्थक भन्नुको कारण
ताकाइचीले बोलेका कुराहरूले मात्रै उनलाई पितृसत्ताको रक्षकको रूपमा चित्रित गराएको होइन। पार्टीभित्र उनका समर्थकहरू को-को छन् भन्ने कुराले पनि यो स्पष्ट पार्छ।
उनी दिवंगत पूर्व उग्र प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेकी चेली हुन्, र पार्टी नेतृत्वको चुनावमा उनलाई टारो आसोले समर्थन गरेका थिए—जो सत्तारूढ दलको सबैभन्दा प्रभावशाली रूढिवादी गुटको नेतृत्व गर्ने ‘एलडीपी’का एक वरिष्ठ व्यक्तित्व हुन्।
उनको गुटको समर्थन ताकाइचीको पछाडि पार्टीको दक्षिणपन्थी समूहलाई एकताबद्ध गर्न निर्णायक साबित भयो।
महिलाहरूले महसुस गरेको अलगाव
२१ वर्षीया मिनोरी कोनिशी भन्छिन्, “उनको सफलतासँग महिलाहरूले सहज महसुस गर्न गाह्रो छ किनभने यसले हामीले यथास्थितिसँग सहमत हुनुपर्छ भन्ने धारणालाई थप बल दिन्छ जस्तो मलाई लाग्छ।”
सुश्री ओगुरा पनि यसमा सहमत छिन्, भन्दै: महिला राजनीतिमा उनीजस्ती व्यक्तिलाई मुख्य पात्र बनाउँदा, “मानिसहरूले हामीबाट पनि उही अपेक्षा गर्नेछन्।”
“उनीहरूले हामी आज्ञाकारी बनौँला, उनीहरूका आदर्शहरूको विरोध नगरौँला भन्ने अपेक्षा गर्नेछन्, र यसले हाम्रो कामलाई अझ गाह्रो बनाउन सक्छ।”
आगामी चुनौतीहरू
यद्यपि, इतिहास बनाउनु ताकाइचीले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरूको पहिलो कदम मात्र हो—जसमध्ये सुस्त अर्थतन्त्र र महङ्गीलाई सम्हाल्नु, निराश र क्रुद्ध मतदाताको विश्वास पुनः हासिल गर्नु, साथै पदभार ग्रहण गरेको केही दिनभित्रै राष्ट्रपति ट्रम्पलाई आतिथ्य प्रदान गर्नु जस्ता कामहरू सामेल छन्।
यो भन्न हिच्किचाहट छैन कि लैङ्गिक समानताका मुद्दाहरू उनको प्राथमिकता सूचीमा उच्च स्थानमा रहने अपेक्षा कसैले पनि गर्नेछैनन् ।
