काठमाडौं- नेपालको ऊर्जा क्षेत्रका रणनीतिक महत्वका आयोजनामध्ये एक ९०० मेगावाट क्षमताको अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको ड्याम निर्माण करिब ८० प्रतिशत सम्पन्न भएको छ। आयोजना निर्माणले तीव्र गति लिए पनि विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोड्ने प्रसारण लाइन निर्माणमा देखिएको ढिलाइले आयोजना सञ्चालनको समयतालिकामै प्रभाव पर्ने चिन्ता बढेको छ।
ADVERTISEMENT
आयोजनाको मुख्य संरचनाअन्तर्गत ड्याम, सुरुङ, विद्युत्गृह तथा अन्य सिभिल संरचनाको काम सन्तोषजनक रूपमा अघि बढिरहेको छ। निर्माण प्रगति उत्साहजनक देखिए पनि उत्पादन हुने विद्युत् राष्ट्रिय ग्रिड तथा निर्यात प्रणालीमा जोड्ने प्रसारण लाइन निर्माण अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न सकेको छैन।
ADVERTISEMENT
प्रसारण लाइन निर्माणमा वन क्षेत्रको स्वीकृति, जग्गा अधिग्रहण, स्थानीय अवरोध, मुआब्जा विवाद तथा प्रशासनिक प्रक्रियाको ढिलाइ प्रमुख चुनौती बनेका छन्। ऊर्जा क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार उत्पादन संरचना तयार भएर पनि प्रसारण पूर्वाधार तयार नभए आयोजना समयमै सम्पन्न भए पनि उत्पादित विद्युत् उपयोग गर्न कठिनाइ हुन सक्छ।
अरुण तेस्रो आयोजना भारतको सरकारी स्वामित्वको एसजेभीएन (SJVN) कम्पनीले निर्माण गरिरहेको हो। यो नेपालमा विदेशी लगानीमा निर्माण भइरहेका सबैभन्दा ठूला जलविद्युत् आयोजनामध्ये एक हो। आयोजनाबाट उत्पादित अधिकांश विद्युत् भारत निर्यात गरिनेछ भने सम्झौताअनुसार नेपालले निश्चित परिमाणमा निःशुल्क विद्युत् तथा रोयल्टीसमेत प्राप्त गर्नेछ।
सरकारले अरुण तेस्रोलाई नेपाल–भारत ऊर्जा व्यापार विस्तार, विदेशी मुद्रा आम्दानी वृद्धि तथा दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षासँग जोडिएको रणनीतिक आयोजना मानेको छ। त्यसैले उत्पादन संरचनासँगै प्रसारण पूर्वाधार समयमै तयार गर्न सम्बन्धित निकायबीच समन्वय तीव्र बनाइएको जनाइएको छ।
ऊर्जा क्षेत्रका सरोकारवालाले आयोजनाको निर्माण गति कायम राख्दै प्रसारण लाइनका कानुनी, प्रशासनिक र स्थानीय तहका समस्या तत्काल समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार ड्याम निर्माण सम्पन्न हुनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन, उत्पादित विद्युत् बजारसम्म पुर्याउने प्रसारण प्रणाली पनि सोही गतिमा तयार हुनुपर्छ। अन्यथा अर्बौं रुपैयाँको लगानीबाट निर्माण भएको आयोजना समयमै सञ्चालनमा आउन नसक्ने जोखिम रहने उनीहरूको भनाइ छ।
